تاریخ انتشار: ۱۶ تیر ۱۳۹۴

  حتماً برای شما هم عجیب خواهد بود که بدانید تنبلی می‌تواند یک اختلال رفتاری باشد که از دیدگاه روان‌شناسی قابل بررسی است. تنبلی معضل است که شاید امروزه با روند ماشینی شدن زندگی، عوارض آن بیشتر ما را درگیر می‌کند و به نوعی شاید بتوان گفت نسل جدید تا حدودی تنبل‌تر از قبل هستند. […]

NB-91722-635265822011151853

 

حتماً برای شما هم عجیب خواهد بود که بدانید تنبلی می‌تواند یک اختلال رفتاری باشد که از دیدگاه روان‌شناسی قابل بررسی است. تنبلی معضل است که شاید امروزه با روند ماشینی شدن زندگی، عوارض آن بیشتر ما را درگیر می‌کند و به نوعی شاید بتوان گفت نسل جدید تا حدودی تنبل‌تر از قبل هستند. این ویژگی اجازه نمی‌دهد فرد در زندگی و کار با پویایی و سرزندگی به پیشرفت برسد و همیشه در جا می‌زند. تنبلی چه از نظر ذهنی و چه رفتاری یکی از بزرگ‌ترین موانع ترقی به حساب می‌آید که باید آن را رفع کرد. همه ما شاید گاهی دچار این حس می‌شویم که دل‌مان می‌خواهد بیشتر بخوابیم، سر کار نرویم، بیشتر تفریح کنیم و… اما این احساسات ناشی از خستگی را نباید با تنبلی یکی دانست. افراد تنبل دچار حس مداوم خستگی آن هم بدون انجام کار و فعالیت هستند.

تنبلی به چه معناست؟
می‌توان گفت تنبلی به تعویق انداختن کارهای از پیش‌تعیین‌شده در برنامه یا اصلاً حذف اهداف از قبل تعیین‌شده در زندگی است. متأسفانه باید گفت بر اساس برخی آمار، شیوع تنبلی در ایران بعد از یک‌سری کشورهای آفریقایی و عراق بیشتر از حد رایج در جهان است.


علل فردی و اجتماعی
علل تنبلی را می‌توان در حالت کلی به دو دسته تقسیم کرد که علل فردی و علل اجتماعی هستند. در زمینه علل فردی می‌توان اشاره کرد که زمینه ژنتیکی برایش مطرح است. البته در حال حاضر معلوم نیست یا دست‌کم در حیطه معلومات و مطالعات من مشخص نشده است که عامل وراثتی به شکل انتقال ژن وجود دارد یا به لحاظ اکتسابی در خانواده رواج می‌یابد. این جزو مسائلی است که پیشرفت علوم شناختی در آینده آن را مشخص می‌کند. در زمینه علل فردی یک‌سری بیماری‌ها هم می‌توانند عامل تنبلی باشند. مثلاً در زمینه بیماری جسمی باید به کم‌کاری تیروئید و در زمینه بیماری‌های روان باید به بعضی افسردگی‌ها اشاره کرد.


تأثیر کمبود اعتماد به نفس
در حیطه روانشناختی از ویژگی کمبود اعتماد به نفس می‌توان به عنوان یکی از علل تنبلی نام برد. در واقع، گاهی در شرایطی فرد بدون آن که دچار علایم بارز افسردگی باشد، نشانه‌ها و خصوصیتی از این بیماری مانند پایین بودن اعتماد به نفس را دارد. این ویژگی می‌تواند کم‌تحرکی و بی‌میلی به انجام فعالیت را در فرد ایجاد کند که شکلی از تنبلی است.


دوری از ریسک و درخواست پاداش
یکی از مسائل ایجادکننده تنبلی، صفات شخصیتی فرد است. برای مثال، وقتی وابستگی فرد به پاداش بالا باشد، شاهد این وضعیت هستیم. یعنی فرد کارها را صرفاً به این دلیل انجام می‌دهد که زودتر به نتیجه‌ای عینی برسد؛ یا شخصیتی دارد که از ضرر و زیان اجتناب می‌کند. این افراد همیشه در حاشیه امن به سر می‌برند و به عبارتی، اهل ریسک و تجربه‌های جدید نیستند. حال فردی که این ویژگی‌ها را با هم دارد، بیشتر مستعد ابتلا به تنبلی است.


انگیزه‌های درونی پایین
قاعدتاً فردی که به پاداش وابستگی دارد و از طرفی، دلش نمی‌خواهد از حاشیه امنی که دارد خارج شود، انگیزه‌های درونی پایینی دارد. یعنی پیوسته تلاش کردن چندان برای فرد اهمیت ندارد و مهم‌ترین‌ مسئله، نتایج است. این افراد احساس رضایت درونی از تلاش خود ندارند و تنها به این نگاه می‌کنند که از بیرون به چه میزان پاداش دریافت می‌کنند تا بر اساس آن تلاش کنند.


خانواده تنبل‌پرور
متأسفانه الگوهای رفتاری خانواده هم در این میان می‌توانند نقش مخربی داشته باشند. برای مثال، در خانواده‌ای که دو بچه یکی کوشا و یکی تنبل باشد، اعضای خانواده طرف بچه تنبل را می‌گیرند و می‌گویند بچه کوشا می‌تواند گلیم خودش را از آب بیرون بکشد. چه بسا حتی از او توقع کمک هم داشته باشند و بگویند تو هوای برادر تنبلت را داشته باش. در حالی که به علل ضعیف و ناتوان بودن بچه تنبل توجهی ندارند.


فرد و جامعه
در مورد عوامل اجتماعی شاید تصور این باشد که نمی‌توانیم اجتماع را تغییر دهیم و به همین علت، برای رفع‌شان مشکلی داریم که حل‌شدنی نیست؛ اما باید توجه کرد که اجتماع هم از جزء تشکیل شده است و ما باید با رفتارهای درست فردی، اجتماعی بهتر بسازیم. نباید انتظار داشته باشیم همه چیز جامعه آن‌طور که می‌خواهیم و بدون تلاش فردی ما باشد و سر جای خودش قرار بگیرد. بهتر است به عنوان یک فرد و جزئی از یک کل بزرگ، کارها و نقش خودمان را درست اجرا کنیم. به هر حال، تغییرات بزرگ اجتماعی حاصل تغییر افراد است و با این روش می‌توان جامعه را اصلاح کرد تا جامعه به سمت دوری از تنبلی و عوامل ایجاد‌کننده آن برود. البته این مستلزم آینده طولانی و هدف‌گذاری‌های بزرگ است و شاید باید یک نسل بگذرد تا این تغییرات فردی در جامعه دیده شود.

بیماری‌ها و تنبلی
شاید فرد انگیزه و خواست لازم را برای تحرک دارد؛ اما به علت فقدان انرژی دچار تنبلی و عدم تحرک می‌شود. این موارد بیشتر در بعضی بیماران مانند کم‌خون‌ها یا دیابتی‌ها دیده می‌شود. قطعاً چنین حس تنبلی، خودخواسته نیست. کم‌کاری تیروئید و کم‌‌خونی به‌خصوص کم‌خونی مزمن می‌تواند عامل خستگی شدید و در نتیجه رفتارهای توأم با تنبلی باشد که باید این بیماری‌ها را درمان و کنترل کرد.

 


سبک زندگی مدرن
دنیای مدرن با خودش سبکی از زندگی را به همراه آورده که می‌توان یکی از علل تنبلی در نسل حاضر را به آن نسبت داد. شما با وجود تکنولوژی‌های روز که بسیاری از کارها را برایتان به ساده‌ترین شکل انجام می‌دهد، دیگر آن‌قدرها فعالیت فیزیکی نخواهید داشت. مثلاً فرد برای یک خرید ساده از اتومبیل یا حتی از سیستم پیک و تحویل درب منزل استفاده می‌کند. حتی برای روشن کردن تلویزیون با کمک کنترل همان اندک حرکت در خانه هم از بین رفته است. گاهی افراد وجود تکنولوژی و امکانات را توجیهی برای تنبلی خود قرار می‌دهند و می‌گویند باید بهترین استفاده را از امکانات برد. مثلاً فرد می‌گوید چرا پیاده بروم؟! در حالی که شاید بهتر باشد بگوید چرا پیاده نروم؟! قطعاً توجه به سلامتی جسم و روان می‌تواند عامل خوبی باشد تا دست از این نوع تنبلی هم برداریم. این تا حدی برمی‌گردد به ویژگی افراد که ذاتاً دوست دارند نتیجه اعمال و خواسته‌های خود را زودتر ببینند. مثلاً فرد به خودش می‌گوید من حالا کلی پیاده راه بروم که مثلاً ده سال دیگر بیماری قلبی نگیرم یا احتمال بیماری کم بشود. چون پاداش برای آینده است، او را از انجام این کار باز می‌دارد و به سمت پاداش سریع می‌رود که همان خسته نشدن و استفاده از اتومبیل به جای پیاده‌روی است.


رابطه تنبلی و خواب
بعضی اوقات بین خواب و تنبلی رابطه علت و معلولی وجود دارد؛ به‌ویژه فرد تنبلی که نه انگیزه انجام کاری را دارد و نه طبعاً برنامه‌ای برای انجام دادن دارد، بیشتر تمایل دارد بخوابد. از سویی، برعکس آن هم وجود دارد. یعنی خواب زیاد عوارضی چون ابتلا به افسردگی و تنبلی را به دنبال دارد. اما گاهی هم این‌طور نیست. مثلاً فردی ممکن است ساعت خوابش زیاد باشد؛ اما در ساعاتی که بیدار است بسیار پرتحرک و فعال باشد. بنابراین، هر کسی که خوابش زیاد است، الزاماً تنبل نیست.


تنبلی‌های ذهنی
تنبلی ذهنی در جامعه ما بسیار رایج‌تر است؛ اما چون عینی نیست، خیلی به چشم نمی‌آید. در واقع، اگر نگاه کنید عمده تغییرات و تحولاتی که در جامعه مدرن وجود دارد، از جامعه‌های خارجی می‌آید. وسایل، ایده‌ها و امکانات همگی عمدتاً زاییده تفکر خارجی است؛ طوری که اگر برای مدتی رابطه ما با دنیای خارج از کشور کاملاً قطع شود، ممکن است سال‌ها هیچ تغییر محسوسی در وسایل مورد استفاده و تکنولوژی ما دیده نشود. این نشانه این است که ما ذهن‌مان را در مسیر خلاقیت تربیت نکرده‌ایم و آن را به امتحان کردن شیوه‌های دیگر و خلق چیزهای تازه‌تر عادت نداده‌ایم. بنابراین تنبلی ذهن هم موردی است که باید به آن خیلی توجه کرد.

گاهی فرد اهدافی بسیار بزرگ‌تر و بیشتر از توانایی‌هایش در نظر می‌گیرد و بعد به خودش می‌گوید این اهداف دور از دسترس هستند. این مسئله می‌تواند او را ناامید کند؛ در نتیجه فرد تلاش را نیمه‌کاره رها می‌کند و حیطه توانایی‌های خود را بسیار پایین می‌آورد. حتی ممکن است در مورد اهداف کوچک‌تر هم نگاه ناتوانی داشته باشد. این احساس ناتوانی می‌تواند فرد را از تلاش بازدارد و او را تنبل بار بیاورد.

گاهی یکی از اعضای خانواده به علتی توانایی بدنی کمتری دارد یا دچار حادثه‌ای شده است که او را از دایره فعالیت زندگی عقب انداخته؛ مثلاً نقص عضـــوی دارد. در این شرایط توجه بیشتر به او و کمک به رفع خواسته‌هایش قابل توجه است؛ اما در مورد فرد سالم که به رغم شرایط مناسب، صرفاً دوست ندارد زحمت بکشد، این شکل از توجه می‌تواند او را تنبل کند.

 

انگیزه خود را کشف کنید.

یکی از شایع‌ترین دلایل تنبلی و به تعویق انداختن کارها نداشتن انگیزه است. هنگامی که انگیزه و هدف شما از انجام کاری مشخص نباشد، کارها و وظایف خود را به موقع انجام نخواهید داد و به اصطلاح امروز و فردا خواهید کرد. شاید برای رسیدن به هدفی بزرگ در تلاش هستید یا فقط می‌خواهید کاری جزئی مانند تمیز کردن خانه‌تان را تمام کنید، فرقی نمی‌کند، اگر می‌خواهید به اهداف خود دست یابید بهتر است انگیزه خود را به صورت روشن و واضح تعریف کنید. راه‌های بسیاری برای یافتن یا افزایش انگیزه وجود دارد: می‌توانید از جملات تأکیدی مثبت استفاده کنید یا تصویری از هدف خود تهیه کرده و در اتاقتان نصب کنید و هر وقت به آن نگاه کردید تصور کنید که به هدف خود رسیده‌اید (روش تجسم یا تصویرسازی ذهنی) یا می‌توانید برای اینکه همیشه انگیزه داشته باشید و با نهایت توان و تلاش در جهت رسیدن به خواسته‌هایتان قدم بردارید، بر روی پاداش‌هایی که در پایان مسیر به آن‌ها خواهید رسید تمرکز کنید. به خاطر بسپارید تمرکز بر روی اهداف و نگه‌داشتن آن‌ها در ذهن، اغلب قوی‌ترین و کارآمدترین انگیزه را برای شما به ارمغان خواهد آورد.

 

در هر زمان فقط یکقدم.

یکی از بزرگ‌ترین اشتباهاتی که اکثر ما انجام می‌دهیم این است که می‌خواهیم به‌صورت هم‌زمان به دو یا چند هدف برسیم. افراد بسیاری به‌اشتباه فکر می‌کنند انجام چند کار به صورت هم‌زمان باعث صرفه‌جویی در وقت، هزینه و کاهش اشتباهات می‌شود؛ اما این طرز فکر مانع از رسیدن به آرزوهایتان خواهد شد زیرا زمانی که دو یا چند کار را با هم انجام می‌دهید نمی‌توانید بر روی هیچ کدام به درستی تمرکز کنید و همین باعث ناتمام گذاشتن آن‌ها و در نهایت شکست شما خواهد شد؛ بنابراین مهم است که در هر زمان فقط بر روی یک کار تمرکز کنید و تا اتمام آن به سراغ کار دیگری نروید حتی اگر این روش باعث شود در خود احساس تنبلی یا دستپاچگی کنید. یاد بگیرید چطور بر خود، کارها و نیروی درونتان مسلط شوید.

 

 کمی ورزش کنید.

هرگز قدرت و تأثیر تمرینات ورزشی و جسمی را دست کم نگیرید. اگر خیلی تنبل باشید، این احتمال وجود دارد که تمایلی به ورزش کردن نیز نداشته باشید؛ اما اگر بدانید که بعد از ۳۰ دقیقه دویدن یا انجام هر ورزش دیگر تا چه حد سرحال خواهید شد و احساس نشاط و سرزندگی خواهید کرد، شگفت‌زده خواهید شد. لازم نیست مانند ورزش‌کاران حرفه‌ای باشید، تنها کاری که باید بکنید این است که صبح یا بعدازظهر از خواب بیدار شوید، لباس بپوشید و برای یک پیاده‌روی طولانی به پارک بروید. هوای تازه به همراه تمرینات سبک به شما کمک خواهد کرد تا بر روی وظایف خود متمرکز بمانید و به اصطلاح موتور بدن خود را روشن کنید.

انجام تمرینات ورزشی لزوماً به آموزش نیاز ندارد بلکه تنها کافی ست کمی جنب و جوش داشته باشید، بهتر است ورزشی را که به آن علاقه‌مند هستید انتخاب کنید تا بتوانید به آن متعهد بمانید و به صورت مستمر آن را انجام دهید. به عنوان مثال می‌توانید اتاقتان را تمیز کنید، لباس‌هایتان را اتو کنید یا بازی‌های کامپیوتری انجام دهید، فقط مطمئن شوید کمی جنب و جوش و تحرک در آن‌ها وجود دارد. تمرینات خود را به آرامی شروع کنید و به آن متعهد باقی بمانید. بعد از مدتی می‌فهمید که پایبند ماندن به برنامه ورزشی‌تان و سه یا چهار بار تمرین کردن در هفته چقدر آسان و لذت‌بخش است. فکر نمی‌کنم لازم باشد خواص درمانی و فواید ورزش مرتب و منظم برای سلامتی‌مان را بیان کنم.

 

کارها و اهداف بزرگ خود را به بخشهای کوچکتر تقسیم کنید.

یکی از دلایلی که باعث می‌شود از وقت خود به خوبی استفاده نکنیم و انجام وظایف خود را به تعویق بی اندازیم، این است که فکر می‌کنیم کارهای مان بیش از حد سخت یا وقت‌گیر هستند. اگر فکر می‌کنید دلیل تنبلی و امروز و فردا کردن شما این است، باید زود دست به کار شوید و کارها و اهداف بزرگ خود را به دو یا چند بخش کوچک‌تر تقسیم کنید؛ زیرا تکمیل بخش‌های کوچک آسان‌تر است و هنگامی که شما این مراحل را یکی پس از دیگری پشت سر می‌گذارید، به هدف نهایی نزدیک‌تر می‌شوید و احساس رضایت بیشتری خواهید کرد. کارهای بزرگ خسته کننده و سخت به نظر می سند اما لازم نیست از آن‌ها بترسید. تنها باید از روش درست استفاده کنید.

همیشه به دنبال نمونههای مثبت بگردید.

نمونه‌ها و الگوهای مثبت تأثیر فوق‌العاده‌ای بر انگیزه ما دارند. همه ما به فردی نیاز داریم تا مواقعی که با دشواری‌ها و مشکلات مواجه شدیم به او نگاه کنیم و از شخصیت و زندگی او الهام بگیریم. افراد موفقی را پیدا کنید که الهام‌بخش شما باشند، کسانی که انگیزه‌بخش شما برای مبارزه، ماندن در مسیر موفقیت و رسیدن به اهداف و آرزوهایتان باشند. خود را با افراد موفقی احاطه کنید که زمانی در جایگاه کنونی شما بودند اما با سعی و تلاش توانسته‌اند نام و شهرتی برای خود دست و پا کنند.

 

 هرگز عواقب عدم تکمیل کارها و وظایفتان را فراموش نکنید.

از آنجا که عواقب و نتایج اغلب منفی به نظر می‌رسند، اکثر افراد تمایلی به تفکر درباره آن‌ها ندارد. با این حال، مهم است که به طور کامل از آن‌ها آگاه باشیم زیرا فکر کردن به نتایج کارهایمان می‌تواند روشی عالی برای افزایش انگیزه ما باشد. اگر هیچ دلیل مثبت و قانع کننده‌ای برای شروع کاری که باید انجام دهید ندارید، فکر کردن در مورد عواقب عدم انجام آن می‌تواند ترفند خوب و زیرکانه‌ای باشد. به عنوان مثال فرض کنید باید پروژه‌ای را در مدرسه یا دانشگاه انجام دهید اما هیچ انگیزه‌ای برای شروع آن ندارید، بهتر است به عواقب آن فکر کنید. نمره‌های شما کم خواهد شد، شاید شانس ثبت‌نام در دانشگاهی معتبر را از دست بدهید یا حتی ممکن است نتوانید مدرک لیسانس بگیرید. نباید عواقب جدی و بلندمدت عدم انجام وظایف و کارهایمان را نادیده بگیریم.

 

کارهای خود را تجسم کنید.

تجسم، روشی بسیار مفید است که به جرئت می‌توان گفت در تمام جوانب زندگی کاربرد دارد و قطعاً در غلبه برتنبلی نیز می‌تواند سودمند باشد. به طور خلاصه، شما باید خود را در حین انجام کاری که باید تکمیل شود، تجسم کنید – تجسم به طرزی مثبت بر روی ذهن شما تأثیر می‌گذارد و شما را ترغیب به برداشتن اولین قدم و انجام کارها می‌کند. اگر بتوانید تجسم کنید که به اهدافتان رسیده‌اید و شادی و رضایت ناشی از آن را حس کنید، انگیزه لازم برای برخاستن و تلاش برای آینده را پیدا خواهید کرد.

 

برای انجام کارهای خود محدودیت زمانی تنظیم کنید.

هیچ‌کس این محدودیت‌های زمانی را دوست ندارد، این یک واقعیت اثبات شده است اما همین محدودیت‌های زمانی می‌توانند انگیزه شما را برای شروع افزایش دهند. همان‌طور که می‌دانید شروع کردن سخت‌ترین بخش هر کار یا فرآیند است، اما زمانی که شروع کنید، همه‌ چیز آسان‌تر خواهد شد. برای هر کدام از اهداف یا وظایفتان مهلتی خاص تعیین کنید و به آن پایبند باشید.

بدون شک اگر خیلی وقت است که امروز و فردا می‌کنید و کارهای خود را نیمه تمام رها می‌کنید، غلبه بر تنبلی و رها شدن از آن برای شما سخت خواهد بود؛ اما مطمئن باشید که با تمرکز بر راهنمایی‌ها و نکات ذکر شده در این مقاله و درک این مطلب که غلبه بر تنبلی فرآیندی تدریجی ست، در نهایت پیروز خواهید شد و به شخصی موفق تبدیل خواهید شد.

 

به خاطر بسپارید که غلبه بر تنبلی اولین گام در جهت بهبود زندگی ست.

 

تنبلی و راه های مقابله با آن

کنکور , کنکور آسان است , گیلنا , استاد احمدی

نظرات شما

دیدگاه شما

( الزامي )

(الزامي)