تاریخ انتشار: ۰۶ خرداد ۱۳۹۸

چاقی نوجوانان

تا دو دهه ی قبل گستردگی اضافه وزن و چاقی های غیر مرضی منحصر به بزرگسالان بود. ولی متاسفانه اخیرا روند تصاعدی اضافه وزن و چاقی در کودکان، نوجوانان و جوانان زنگ خطر جدی را به صدا در آورده است. تحقیقات نشان می دهد که علاوه بر افراط در مصرف غذایی و عدم تحرک، استرس نیز در نوجوانان عامل مستقیم بروز چاقی است.

چاقی علاوه بر پیامدهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و بیماری زایی، توام با بروز و شیوع بیماری های مختلف با عوارض و ضایعات متعدد است. از جمله این عوارض در نوجوانان می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. بلوغ زودرس

اضافه وزن نوجوانان موجب بلوغ زودرس در آنها می شود و رشد قدی را محدود می کند. برای داشتن وضعیت مناسب هورمونی یکی از عوامل مهم، داشتن وزن مناسب است. زیرا اضافه وزن، بلوغ زودرس را به دنبال خواهد داشت و رشد قدی را محدود خواهد کرد. لذا برای رسیدن به قد مطلوب باید وزن کودکان را در محدوده ی طبیعی حفظ کرد. از طرفی ترشح هورمون رشد نیز که تاثیر مهمی در رشد مطلوب دارد کاملا تحت تاثیر تغذیه فرد است.

  1. ضعف استخوانی

اضافه وزن، استخوان نوجوانان را ضعیف می کند. پزشکان هشدار داده اند نوجوانانی که اضافه وزن دارند علاوه بر اینکه میزبان بسیاری از مشکلات بهداشتی و سلامکتی خواهند بود دچار ضعف استخوانی نیز می شوند.

  1. اختلالات خواب

طبق گفته محققان استرالیایی، نوجوانان چاق نسبت به همسالانی که وزن کمتری دارند دیرتر به تختخواب رفته و کمتر از آنها نیز می خوابند. در واقع با افزایش سن در نوجوانان میزان ساعت خواب کاهش می یابد و نوجوانان با وزن کمتر نسبت به نوجوانان با وزن طبیعی به مراتب زودتر می خوابند. مطالعات دیگر نیز حاکی از آن است که به طور متوسط دختران به خاطر زودتر خوابیدن ساعات بیشتری نسبت به پسران می خوابند.

  1. سایر بیماری ها:

همچنین اضافه وزن باعث ایجاد عوارض و ضایعات در سیستم های قلبی- عروقی، متابولیکی، ریوی و تنفسی، کبدی و صفراوی و اندام های حسی حرکتی و اسکلتی و عضلانی، عصبی و روانی می شود. به علاوه زمینه ساز بیماری های مزمن غیر واگیر خوش خیم و بدخیم در سنین بزرگسالی و سالمندی است. از این رو پرداختن به این مشکل رو به گسترش در ج.امع شهری و روستایی و چاره جویی به موقع، اجتناب ناپذیر است. پس لازم است در راستای مبارزه و کنترل آن به طور جدی و همزمان در دو بعد پیشگیری و درمان اقدامات سریعی برای مهار و درمان اصولی اضافه وزن و چاقی به عمل آورد.

چاقی یعنی چه؟

به طور کلی منظور از چاقی و اضافه وزن، وجود چربی بیش از حد در بدن است. به منظور تعیین میزان چاقی کودکان و نوجوانان از نمودار صدک های رشدی استفاده می شود که برای دختران و پسران متفاوت است. در این نمودار میزان قد و وزن فرد رسم شده و آن را با مقادیر استاندارد مقایسه می کنند. راهنمای انجمن غدد آمریکا نشان می دهد که تعریف چاقی بر اساس صدک وزنی به صورت زیر است:

  • وزن اضافه یعنی نمایه ی توده ی بدنی یا BMI بین صدک ۸۵ تا
  • چاقی یعنی نمایه ی توده ی بدنی بیش از صدک ۹۵

طبق آمارهای موجود حداقل یک سوم کودکان بین سنین ۲ تا ۱۵ سال اضافه وزن دارند که رقم آن به تفکیک جنس به صورت زیر است:

دارای اضافه وزن          چاق
دختران              ۱۷%            ۱۸%
پسران              ۱۴%            ۱۹%

 

نیاز به مواد مغذی در دوران نوجوانی به دلیل دو برابر شدن توده ی بدنی به طور قابل ملاحظه ای بالاتر می رود. بنابراین توجه به وضعیت تغذیه این گروه از جامعه به دلیل اینکه یکی از بحرانی ترین و مهم ترین دوران رشد و تکامل را می گذرانند ضروری است.

باید توجه داشت که نوجوان در حال رشد بوده و نباید با به کارگیری روش های شتابزده و نامتعادل آنها را به مشکلات بیشتر دچار نمود. کاهش مقدار زیادی از غذای روزمره و کاستن ناگهانی مواد مغذی انرژی زا موجب عدم تامین حداقل کالری مورد نیاز خواهد شد که در شرایط بدن جهت تامین انرژی به تجزیه ی پروتئین ها و اسیدهای آمینه ضروری و غیر ضروری سوق داده می شود. این مسئله باعث تولید مواد مضر در بدن خواهد شد.

جهت کنترل، جلوگیری و درمان چاقی در نوجولانان اقدامات زیر توصیه می شود:

  1. به منظور شناخت و تعیین اشتباهات رایج در تغذیه، برنامه های غذایی روزانه نوجوان باید توسط کارشناس تغذیه بررسی شده و توصیه های علمی و کاربردی برای رفع تدریجی روش های غلط به خانواده ارائه شود.
  2. کنترل مواد عذایی که وارد خانه می شوند بسیاراهمیت دارند و این مواد باید متناسب با سن نوجوانان انتخاب شوند. نوشیدنی های شیرین باید کمتر خریداری شود و به جای آن نوجوان را به نوشیدن آب، شیر و آب میوه های طبیعی تشویق کرد.
  3. میان وعده های پر انرژی و فاقد مواد مغذی لازم مانند چیپس و پفک و هله هوله و نوشابه ها بهتر است به صورت تدریجی کاهش یافته و کم کم حذف شوند.
  4. غذاهای سالم باید قابل مشاهده و در دسترس قرار گیرند. همچنین استفاده از سرگرمی های بی تحرک باید کنترل شود و والدین تلویزیون، کامپیوتر، بازیهای ویدیوئی و دستگاه های الکترونیکی را از اتاق خواب فرزندان دور نگه دارند. به خصوص هنگام غذا خوردن به هیچ وجه نباید از این ابزار استفاده کرد. چو.ن این کار منجز به دریافت کالری اضافی بدون هیچ گونه تحرک کافی می شود.
  5. مصرف فیبرهای محلول و نامحلول افزایش یابد و غذاهای تهیه شده از غلات کامل مانند نان های سبوس دار، بیسکوییت سبوس دار، برنج قهوه ای و ماکارونی فیبر دار در برنامه غذایی گنجانده شود. مصرف سبزیجات مختلف شامل انواع سبزیجات سبز رنگ ( سبزی خوردن، اسفناج) نارنجی رنگ (هویج) و قرمز رنگ (گوجه فرنگی، تربچه) و میوه های تازه افزایش یابد. تعدیل تدریجی و حذف کامل شکلات، شیرینی، کیک و بستنی و جایگزینی آنها با مواد غذایی سالم و مغز دانه ها نیز باید در دستور کار قرار گیرد.
  6. روزانه ۲ تا ۳ واحد لبنیات کم چرب مصرف شود (یک واحد لبنیات شامل یک لیوان شیر یا یک لیوان ماست یا دو لیوان دوغ یا نصف لیوان بستنی است).
  7. روزانه ۲ تا ۳ واحد گوشت و حبوبات شامل گوشت قرمز بدون چربی، مرغ، ماهی، حبوبات پخته شده و تخم مرغ استفاده شود.
  8. تنها ۳۰ درصد از انرژی مورد نیاز از چربی تامین شود و نه بیشتر. برای این منظور مواد زیر توصیه می شود:
  • لبنیات کم چرب را به جای انواع پرچرب آن مصرف کنید.
  • چربی گوشت و پوست مرغ را کاملا از آن جدا کنید.
  • غذاهای سرخ شده را مصرف نکنید.
  1. به جای تنقلات پرچرب و کم ارزش از خوراکی ها و تنقلات سالم و خوشمزه استفاده شود که شامل موارد زیر است: میوه تازه یا خشک، ماست و پنیر کم چرب، آجیل، تخمه آفتابگردان یا کدو، نان سبوس دار، بیسکوئیت سبوس دار، کیک های میوه ای خانگی، کیک با کره بادام زمینی، دسرهای یخی مثل ماست یخی، آب میوه و…
  2. در برنامه زمانی خواب خانواده نظم ایجاد شده و حتی الامکان شرایط زودتر خوابیدن فراهم شود.
  3. طی یک برنامه زمانی منظم از وعده های اصلی و میان وعده ها استفاده شود و صبحانه حذف نشود.
  4. دفعات مصرف غذاهای آماده در خارج از منزل به خصوص فست فودها و انواع ساندویچ، همبرگر، پیتزا و سیب زمینی سرخ کرده با سس های پرچرب و انواع نوشابه ها و دسرهای خامه ای پر از قندهای ساده و چربی های اشباع شده کاهش یابد.
  5. فعالیت بدنی و ورزشی
  • بهترین کار این است که نگذارید نوجوانان مدت زیادی را به تماشای تلویزیون، بازی با کامپیوتر یا ویدئو صرف کند و این زمان را کاهش دهید. زیرا اینگونه فعالیت ها علاوه بر اینکه انرژی کمی در بدن می سوزاند نوجوان را نیز به خوردن تنقلات و خوراکی های پرکالری تشویق می کند.
  • فرزندانتان را تشویق کنید تا ورزش کنند زیرا هم به مصرف انرژی کمک می کند و هم عضلات مختلف بدن را به فعالیت وا می دارد. مانند دویدن، شنا کردن، اسکیت بازی و دوچرخه سواری.
  • بهترین ورزش ها آنهایی هستند که باعث افزایش منظم و متوسط قلب و تعریق ملایم شوند.
  • ورزش نباید طوری باشد که فرزند شما دچار خستگی، احساس گرما و تعریق بیش از حد و نفس، نفس زدن شدید گردد.
  • ورزش به طور منظم و پیوسته انجام شود. به طور متوسط حداقل روزانه ۳۰ دقیقه ورزش شدید لازم است.

در انتهالازم به یادآوری است نوجوانان به تنهایی نمکی توانند از پس اضافه وزن خود برآیند. آنها به حمایت والدین خود برای ایجاد یک محیط سالم در خانه نیاز دارند و لازم است از عادات درست آنها الگو بگیرند. والدین می بایست از منفی بودن خودداری کنند و نوجوانان خود را سرزنش نکنند زیرا سرزنش کردن آنها را نسبت به رعایت رژیم دلسردتر می کند. همیشه مذاکره مثبت بهترین راه روبرو شدن با مسئله چاقی است. همچنین والدین باید از صحبت کردن با دیگران درباره ی شکست یک نوجوان در کاهش وزن خودداری کنند. به وی غذای وسوسه کننده تعارف نشود و به عنوان محبت به نوجوان خود غذا داده نشود.

فراموش نکنید تمام عادات غذایی یک فرد از دوران کودکی و در بستر خانواده شکل می گیرد. از لحظه ای که یک نوزاد چشم به جهان می گشاید و با محیط پیرامون آشنا می شود، فرصت مناسبی فراهم می گردد تا وی را با عادات صحیح غذایی آشنا کنید. پس هیچگاه نقش خود را به عنوان والدین در ایجاد سبک غذایی فرزندان فراموش نکنید.

 

 

گ.۲

نظرات شما

دیدگاه شما

( الزامي )

(الزامي)